De andere kant van Istanboel
maandag 23 februari 2009
Op vrijdag 6 februari organiseerde COC Leiden een Turkse avond onder de titel 'Blowing a different waterpipe'. Ongeveer 60 bezoekers keken naar de film The Other Side of Istanbul van de Duits-Turkse regisseuse Döndü Kılıç. Zij was ook aanwezig, zodat het publiek na de film met haar en met Turkije-coördinator Pieter Boone kon discussiëren over het portret van een aantal jonge Turkse homo- en transseksuelen in Istanbul. Op 11 februari wijdde het Leids Nieuwsblad zijn voorpagina aan deze activiteit.
Andere kant van Istanboeldoor Mariëtte van Beek  Maar het meeste indruk maakte Kılıç's documentaire zelf, een ruim tachtig minuten durende reis naar Istanboel. Oost en West komen er al eeuwenlang samen, maar het klimaat voor homoseksuelen is er toch niet zo progressief als de verhalen over de oriëntaalse droomstad soms moeten doen geloven. Net als de rest van Turkije maakt Istanboel nog altijd een moeizame spagaat. Zo kunnen beroemde artiesten en kunstenaars er openlijk homo zijn. En families die hun zonen 'van de verkeerde kant' accepteren zijn zeker geen uitzondering. Volgens de Turkse wet is homoseksualiteit zelfs helemaal niet verboden. Maar, en dat is de keerzijde van het verhaal, wetgeving voor de bescherming van homo's bestaat evenmin. En net als in het jodendom en christendom kan homoseksualiteit in de islam eigenlijk helemaal niet. In Istanboel zijn homo's op straat vogelvrij; ze worden beschimpt en ook fysiek aangevallen. De politie doet eerder aan deze praktijken mee dan dat ze homo's beschermt. In de documentaire maken de schrijnende maar ook aandoenlijke verhalen van Mustafa, Mehmet, Apo en transseksueel Güney duidelijk dat het vaak geen leven voor ze is. Hoopgevend is dat vele roze activistengroepen daar wel hard verandering in proberen te brengen. Eigen koers Mét steun van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, zo werd in de discussie na afloop van de film duidelijk. Pieter Boone van COC Nederland, leider van een project dat de homoseksuele belangenverenigingen LambdaIstanbul en Kaos GL ondersteunt, maakte daarbij ook de Nederlandse én de Leidse connectie duidelijk: "Als mensen in Turkije anders gaan denken over homoseksualiteit heeft dat een positieve weerslag op de ideeën van de Turkse gemeenschap hier. Maar ondanks, of misschien juist vanwege de Nederlandse steun willen de Turken nadrukkelijk hun eigen koers varen. Vanuit Turkije zelf krijgen ze daarvoor ook veel steun. De arbeidersvereniging HTIB heeft bijvoorbeeld nadrukkelijk homoseksualiteit op de agenda gezet en dat is enorm belangrijk voor de homoseksuele groepen in Turkije." Het toeval wilde dat ook Leiden een HTIB-afdeling heeft en dat zeker een tiental leden vrijdagavond naar het COC was gekomen. "Voor de eerste keer", aldus een van de aanwezigen. Ze waren erg onder de indruk van de film, want ze hadden geen idee dat Istanboel nog zo hard was voor homoseksuelen. Kılıç voegde daaraan nog toe dat vele Turkse homogroepen in de diaspora de niet belerende documentaire als steun in de rug ervaren. Graag zou homoseksueel Istanboel op dezelfde manier van de film profiteren, maar volgens de regisseuse is vertoning in Turkije vooralsnog niet mogelijk. "Mehmet uit de film wil dat niet uit angst voor de gevolgen. En ik kan het risico niet nemen dat hem iets overkomt." Ondanks de serieuze toon van de discussie, barstte na afloop toch nog een Turks feestje in het COC Leiden los. Tekst en beeld: Mariëtte van Beek/De V van Ver |
